Perfecte paus voor Koreaanse kerk

(dit artikel werd op donderdag 14 augustus gepubliceerd in Trouw) 

Ze staan beide bekend om hun bekommernis met de minder bedeelden. Onder het publiek doen ze het goed vanwege hun oprechte sociale betrokkenheid. Ze rekenen graag af met buitensporig kapitalisme. Paus Francisco en de Koreaanse katholieke kerk hebben veel gemeen. Vandaag ontmoeten ze elkaar voor het eerst.

Maar priester en activist Park Dong-ho maakt zich zorgen. Want komt er wel genoeg aandacht voor de sociale problemen waar de paus zo mee begaan is? Hij tobt op zijn kantoortje in het hoofdgebouw van het Bisdom in Seoul dat hij toegewezen heeft gekregen voor zijn organisatie Raad voor Gerechtigheid en Vrede. “Ik wil dat de paus het heeft over de gevaarlijke situatie in de steeds sterker militariserende regio. Ik wil dat hij het heeft over de families van de slachtoffers van de ferryramp en over de mensen die op Jeju strijden tegen de komst van een marinebasis.”

De afgelopen weken heeft de priester binnen zijn eigen kerk gelobbyd om de huidige problemen in de Koreaanse samenleving in de toespraak van de paus te krijgen. “Denk niet dat de Koreaanse kerk zo progressief is”, waarschuwt hij tegen het heersende imago in. “Of de paus deze onderwerpen daadwerkelijk aan gaat boren weet ik nog niet.” Hij moest ervoor aankloppen bij het kantoor van de bisschop, maar dikke vrienden zijn die niet met de geëngageerde Park. “Ik mag hier zitten, maar het liefst hebben ze dat ik geen lawaai maak.”

Toch is het juist het lawaai van Park en zijn medestanders dat heeft gezorgd voor de populariteit van de katholieke kerk in het land. De laatste jaren staat de katholieke kerk steevast bovenaan in de jaarlijkse enquêtes over populariteit van religie. De protestante kerk wordt continue geplaagd door grootschalige financiële fraude en machtsmisbruik, en onlangs kwamen ook de Boeddhisten in opspraak vanwege gokkende en drinkende monniken.

De katholieken doen echter niets dan goeds, zo lijkt het. In 1980 was twee procent van de totale Koreaanse bevolking katholiek, een democratische revolutie later was dat in 1990 elf procent. Toen de studentenprotesten tegen de dictatuur in de jaren tachtig uit de hand liepen en de autoriteiten de demonstranten martelden en vermoorden, trok een priester van Parks organisatie aan de bel. “Gedurende de mis deelde de priester mee dat er een demonstrant was overleden. Dat zette mensen aan het denken; zoiets mocht niet meer gebeuren. Dat was een keerpunt”, zo verklaart Park de groeispurt rond die tijd.

Nog steeds wint de Koreaanse katholieke kerk nieuwe leden. In 2012 werden 85.000 Koreanen katholiek. Hoewel zijn conservatieve meerderen naar eigen zeggen achter de schermen de wenkbrauwen erover fronzen, gaat de sociale organisatie die hij voorzit met succes door. De demonstraties tegen de in december 2012 verkozen president Park Geun-hye waren de afgelopen massaal en fel. Een priester veroorzaakte pas nog ophef toen hij in zijn kerk in Jeonju onverbloemd ageerde tegen zijn president. Prominent stonden ook groepen katholieken op de demonstraties waar ze stille tochten organiseren en kaarsjes opsteken. Park Dong-ho organiseert de katholieke deelname aan de protesten en bezoekt regelmatig gedupeerden van arbeidsconflicten of anderszins benadeelde landgenoten, zoals de families van de slachtoffers van de in april gezonken ferry Sewol, die de regering laksheid in zowel voorzorg als nazorg verwijten.

De inmenging van de katholieken in de protestbewegingen deed zelfs een van ’s lands beroemdste sterrenkoppels tot de katholieke kerk bekeren: popster Rain en actrice Kim Tae-hee. Een mooie ontwikkeling, zou je denken, maar Park trapt snel op de rem zodra de actie van de beroemdheden verheerlijkt dreigt te worden. “Het kan riskant zijn. Als sterren zich bekeren, zouden mensen de indruk kunnen krijgen dat het katholicisme symbool staat voor een samenleving die gezond en wel is. De beste bijdrage aan het katholicisme is actie ondernemen.” Park kan zo een lijstje oprakelen met misstanden in het land. “Destijds is de democratie doorgevoerd, maar de ongelijkheid is nog steeds groot: er zijn geen gelijke kansen in deze samenleving en met de persvrijheid zit ook niet goed.” De activist, die hoofdpriester is van een kerk in de hoofdstad, verwelkomt de twee wel van harte, maar hoopt op actie. “Ze bereiken via Twitter veel jongeren, dat kan nuttig zijn.”

Het bezoek van paus Franciscus is op korte termijn besloten. De zesde Aziatische Jongerendagen – de regionale versie van de Wereldjongerendagen – vindt plaats in de Koreaanse stad Daejeon en dat was de voornaamste reden voor de paus om last minute zijn belofte voor een Aziatisch bezoek in te lossen. Voor het eerst in 25 jaar zet een Paus voet aan Koreaanse grond. Al jaren lobbyt de kerk voor een pauselijk bezoek. De afgelopen decennia is er namelijk hard gewerkt om meer informatie te achterhalen van de allereerste katholieke martelaars. Zaterdag wordt dat werk eindelijk bekroond en zal Franciscus 124 Koreanen zalig verklaren.

1784 geldt als de begindatum voor het katholieke geloof onder de Koreanen. Bij de missionarissen in China liet Yi Seung-hun zich toen omdopen tot katholiek, en nam de exotische leer later mee naar zijn thuisland. De autoriteiten tolereerden de bekeerden aanvankelijk, maar dat veranderde toen Paul Yun Ji-chung in 1791 zijn moeder een katholieke begrafenis gaf. Pal tegen de confucianistische gebruiken van het land in. De hele katholieke leer die de gelijkheid van mensen benadrukte was sowieso een bedreiging voor de strenge kastensamenleving. De katholieken moesten voortaan ondergronds en werden om de haverklap geëxecuteerd. In 1866 werd de grootste klopjacht geopend: tussen dat jaar en 1872 werden 8000 katholieken vermoord. Dat is inclusief een aantal Franse missionarissen die met een veel te kleine compagnie in 1866 in alle woede nog tevergeefs een oorlog tegen Korea probeerde te beginnen.

Franciscus zal met de kleinste auto die de Koreaanse autofabrikant Kia beschikbaar had, de Kia Soul, naar een paar voormalige executieplaatsen reizen in de hoofdstad. Naar schatting zijn er in totaal meer dan 10.000 katholieken vermoord door het neoconfucianistische regime. Toen Japan de koning afzette en het land koloniseerde mochten de katholieken in rust hun geloof belijden. Inmiddels gaat het katholieke geloof, net als het protestante, overigens prima samen met oude Koreaanse tradities; zo offeren ook de Christenen gewoon een tafel met lekkernijen aan de geesten van hun voorouders op de daarvoor bestemde feestdagen.

In 1984 verklaarde paus Johannus Paulus II 103 gemartelde Koreanen heilig. De eerste Koreaanse priester Andrew Kim Taegon (1821-1846, eerder zalig verklaard in 1925) en zijn generatie stond toen centraal – bij de zaligverklaring deze week is dat de vroege generatie katholieken van Paul Yun Ji-chung, die met zijn moeders begrafenis de eerste was die zijn geloof met de dood moest bekopen. Als de zaligverklaring ter sprake komt, schiet priester Park Dong-ho direct weer in de verdediging: “Als het maar geen feestje wordt voor de eer waarmee de bisschoppen zichzelf op de borst kloppen. De martelaren waren slaven. Dat zou ons moeten herinneren aan het nu: hoe gaan we vandaag de dag om met minderheden? We moeten de link maken met het heden.”

Gelukkig heeft hij aan Franciscus een gelijkdenkende, de perfecte paus voor de beeldbepalende sociale beweging van de Koreaanse katholieken. Francisco is ook niet van de symbolische eer, maar actie. Onlangs meldde hij dat hij geen Nobelprijs in ontvangst zou willen nemen, maar dat vrede een taal is die gesproken moet worden. Dat zijn woorden waar Park amen tegen zegt.