Noord-Korea: engagement enige optie

(dit artikel werd op woensdag 19 februari gepubliceerd via De Persdienst) 

Voor het eerst verzamelde de VN op grote schaal getuigenissen van de extreme mensenrechtenschendingen die plaatsvinden in Noord-Korea. Het rapport van de speciale VN commissie, werd deze week hoopvol ontvangen door regeringen en activisten. Directe actie tegen Noord-Korea echter, lijkt onmogelijk.

“Dergelijke zaken vinden hier niet plaats”, zo klonk de reactie vanuit Noord-Korea droog nadat de VN 372 pagina’s vol schreef met getuigenissen van geweld van autoriteiten tegen burgers. Ontkennen hoort bij het vaste beleid in Pyongyang; het anachronistische regime dankt juist zijn voortbestaan aan het onderdrukken van zijn volk. Ondanks een falende economie, waarbij enkel het comfort van de elite wordt gewaarborgd, moet het volk geloven dat de leiders het beste met hen voor hebben. Degenen die dat tegenspreken worden slachtoffer van bijvoorbeeld opsluiting in massale strafkampen, excessieve marteling, executie en verkrachting – zo wordt tot in de gruwelijke details in het rapport beschreven. In het sterke kastensysteem dat het land kent, worden ook familieleden en vrienden van dissidenten slachtoffer van deze systematische ‘misdaden tegen de mensheid’.

Dat zware stempel dat de VN commissie plakt op het geheel van mensenrechtenschendingen in het land weegt genoeg om voor het Internationale Strafhof in Den Haag een proces te starten, maar dat kan alleen als alle leden van de VN Veiligheidsraad daarmee akkoord gaan. Noord-Korea’s laatste bondgenoot China heeft al aangegeven niet in te stemmen met een dergelijke vervolging. “De mensenrechtensituatie in het land kan niet worden opgelost door naar het Strafhof te gaan”, meldde een ambtenaar in Peking. Ook wordt vermoed dat Rusland dwars zal liggen, zoals het nu ook tegen vervolging van Syrië stemt.

“Zelfs al zou China en Rusland instemmen valt het erg te betwijfelen of Kim Jong-un zelf zal reageren op een resolutie”, zegt Leonid Petrov, Korea-onderzoeker aan de Nationale Universiteit van Australië. Toch vormt het rapport geen onbruikbaar instrument, stelt hij. “Mensenrechten staan niet hoog op de agenda in Pyongyang, maar juist met dit materiaal zouden die hoger op hun agenda kunnen worden gedrukt. Het rapport is goed onderhandelingsmateriaal en kan de discussie met Pyongyang op gang brengen.” Maar de enige manier om iets structureel te veranderen in Noord-Korea is positief engagement, benadrukt Petrov: “De wereld heeft alle banden met Noord-Korea praktisch afgesneden. Zelfs Peking heeft maar beperkte invloed op het land. Negatieve druk zal nooit werken, maar positieve betrokkenheid in het land kan werken om de uiteindelijke doelstellingen te bereiken.”

Het rapport verschijnt aan de vooravond van de eerste reünies sinds 2010 waarbij families in de gescheiden Korea’s elkaar voor het eerst in zestig jaar zien. De twee Korea’s spraken af dat de reünies door moeten gaan ongeacht politieke verschillen en spraken af elkaar niet te belasteren. Seoul juichte echter het VN-rapport toe en zette gisteren een raad op onder ambassades in de hoofdstad hoe om te gaan met Noord-Korea. Noord-Korea zelf noemt de aantijgingen steevast ‘een lastercampagne tegen onze staat’. De mensenrechten zijn vooral een gevolg van isolatie en politieke spanning; volgens Petrov ligt de oplossing van de mensenrechtensituatie dan ook vooral in het verzachten van die relaties. “De confrontatie tussen de VN en Noord-Korea zal alleen maar erger worden als de aanbevelingen van de VN-commissie met kracht tegen hen worden gebruikt. Maar als de VN optreed als bemiddelaar tussen Pyongyang, Seoul, Washington en Tokio is de kans dat er een definitieve streep onder de Koreaanse oorlog wordt gezet groter, waarmee niet alleen de mensenrechtensituatie, maar ook de veiligheid en economische voorspoed verbetert.”