Reizen naar Noord-Korea: verantwoord?

(dit artikel werd op zaterdag 11 januari gepubliceerd in Trouw)

Een erg aantrekkelijk vakantieland lijkt het niet: mensen sterven er van de honger, worden geëxecuteerd vanwege kritiek op de Grote Leider of verdwijnen in een van de vele strafkampen. Leider Kim Jong-un viert als een van de weinigen wel vakantie en test zijn nieuwe ski-resort uit of betaalt fors om zijn basketbalvriend Dennis Rodman te ontvangen.

Met het derde bezoek van de Amerikaanse sportster aan Pyongyang, deze week, werd de excentrieke luxe van de leiders weer benadrukt en rijst de vraag of geld uitgeven aan reizen naar Noord-Korea wel verantwoord is. Met zijn basketbal-diplomatie schoof Rodman nonchalant het brute beleid terzijde. Dat was met de onverwachte executie van oom Jang, Kims steun en toeverlaat na het overlijden van zijn vader, in december weer volop in het nieuws. “Kim Jong-un houdt van basketbal, Obama houdt van basketbal. Dat is een begin”, zo legt Rodman zijn project wel uit.

Pijnlijk duidelijk werd dat goed bedoelde interactie met Noord-Korea niet samengaat met een kritische houding tegen de wandaden van het regime. Zo moeten toeristen alle instructies van de strenge reisgidsen opvolgen – kritische vragen stellen is verboden.

Ondanks strenge regels zijn steeds meer westerlingen geïnteresseerd in ‘een reiservaring als geen andere’, zoals reisbureau Koryo Tours uit Peking het aanprijst. Voor het eerst dit jaar mag het bureau ook in de winter toeristen mee naar Noord-Korea nemen.

Volgens Simon Cockerell van Koryo hoeven we niet te piekeren over ethische problemen: “Het is absurd te denken dat toerisme wapenprogramma’s en werkkampen financiert. Het geld wordt geïnvesteerd in bussen, hotels, eten en lonen. Natuurlijk wil het regime harde valuta het land in krijgen en helpt het de economie, maar in bescheiden mate.”

Daar denkt Kim Eun-yong van Citizens Alliance voor Noord-Koreaanse Mensenrechten anders over. “Je weet als toerist niet waar je geld belandt.” Kim’s organisatie documenteert de ervaringen van vluchtelingen uit Noord-Korea. “Wij kunnen niet zeggen dat het regime en de situatie veranderen. Het contact dat buitenlanders met Noord-Koreanen claimen te hebben is te beperkt.” Kim stoort zich aan de mystieke sfeer die hangt rond reizen naar het anachronistische Noord-Korea.

“Ik zag eens een presentatie van studenten die naar Noord-Korea waren geweest. Na zo’n gepolijste tour klinkt het al snel van: het is er zo slecht niet en het zijn ook maar gewoon mensen. Niemand had het over het echte leven van de burgers. Ik maak me daar zorgen over. Een reis naar Noord-Korea is nooit een reis naar het echte Noord-Korea.”

Toch spreken Rodman, reisbureaus en academici eensgezind over de voordelen die toenemend toerisme naar Noord-Korea met zich meebrengt. Ook al constateren activisten geen verandering, in de toekomst zouden Noord-Koreanen zelf toch kunnen zien dat blanken niet zo onaardig zijn als de propaganda consequent vermeldt.

Koryo Tours-man Cockerell: “Hoe meer interactie hoe beter. Het helpt om een menselijk gezicht te geven aan beide kanten. In Noord-Korea bestaat een negatief beeld van buitenlanders, en vice versa. De ontmoetingen zijn kort en beperkt, maar het regime staat meer interacties toe. Al met al kan dat het verschil maken. Het helpt om Noord-Koreanen te zien als gewone mensen, niet als gekke boze robots van krantenfoto’s.”

Toerisme als speerpunt
Noord-Korea staat nog steeds te boek als een van de allerarmste landen ter wereld. Wél kondigde Kim Jong-un na zijn aantreden aan allerlei industrieën te stimuleren. Toerisme is een van de speerpunten in zijn plan. Met succes. Noord-Korea meldde vorige maand dat er in 2013 6000 westerse toeristen het land bezochten – ongeveer het tienvoudige van tien jaar geleden.

Daarnaast zijn er bijna 250.000 Chinezen geweest, die als bondgenoten meer reisvrijheid krijgen. Kim Jong-un investeert graag in zijn hobby’s zoals basketbal en skateboarden (skateparken schoten als paddestoelen uit de grond na zijn aantreden). Ook heeft hij een ‘ski-resort’ laten bouwen.