Angst voor Fukushima slaat over naar Zuid-Korea

(dit artikel werd op vrijdag 11 oktober gepubliceerd in Trouw)

Verveeld spelen visverkopers spelletjes op hun smartphone. “Sommige mensen durven überhaupt niks meer uit zee te eten”, klaagt een van hen op een rustig Noryangjin, de grootste vismarkt in de Zuid-Koreaanse hoofdstad. Na een importverbod op vis uit Fukushima, laten Koreanen nu ook de vis uit eigen wateren liggen uit angst voor radioactieve besmetting.

Verontrustende berichten uit Japan over dat er meer radioactief water lekt dan voorheen bekend was, dwong de Koreaanse politiek ertoe de Koreanen gerust te stellen. Zelfs de premier bezocht pas nog de markt, om lachend voor de camera’s op te treden met zijn handen vol vis uit de Koreaanse wateren die grenzen met Japan. Wetenschappers laten op het nieuws grafieken zien met een getijen die Korea pas over tien jaar bereiken – de lekken voor die tijd zullen minimaal zijn. En als de vis al in aanraking komt met water dat gemengd is met lekwater uit Fukushima, zo verzekeren laboratoria, de radiatie waarschijnlijk zodanig laag dat het gewoon eetbaar is. Op visveilingen wordt intussen alle vis gecheckt op radiatie.

Het wantrouwen in de politiek en media is in Zuid-Korea echter groot. “In Japan werden de gevolgen onderschat en verborgen door politici. Het kan nog steeds zo zijn dat er feiten verborgen worden – het kan erger zijn dan dat de Koreaanse media nu voorschotelt”, zegt Jo Geum-shin (40), die over de vismarkt struint en aangeeft minder Koreaanse vis te kopen. “Uit Japan koop ik sowieso geen vis meer en mijn kinderen geef ik voor de zekerheid helemaal geen vis uit de regio.” De geruststellingscampagnes hebben net zo weinig effect op visliefhebber Han Gyeong-hwa (45): “Ik heb nu krab uit de westzee gekocht. Verder koop ik in plaats van vangst uit de Koreaanse oostzee geïmporteerde vis uit bijvoorbeeld Noorwegen.”

Grote supermarkten rapporteren opvallende groei in geïmporteerde vis. E-mart meldde dat er in augustus 360 procent meer vis uit de Koreaanse westzee is verkocht, de import uit Atlantische landen steeg met 90 procent. Lotte Mart meldde dat de verkoop van Koreaanse makreel, een van de meest populaire vissen die vooral in de oostelijke wateren worden gevangen, met 31,5 procent is afgenomen. Luxeproducten als Noorse zalm profiteren mee van de angst op Koreaanse vissoorten. De gedupeerde Koreaanse vangst wordt wel gecompenseerd met een groei aan export naar China, die de Koreaanse vis als alternatief voor Japanse vis importeert.

De verkopers op Noryangjin zijn sceptisch als de pers langskomt – de verkopers geven de schuld aan de media die angstsentimenten bij het publiek opvoerde, terwijl er geen bewijs is voor besmette Koreaanse vis. Japan protesteerde tegen het importverbod omdat ook Japan verzekert geen radioactief besmette vis te verkopen. Korea meldde dat het verbod was om het publieke sentiment te temperen – een missie die tot de frustratie van Japan nog niet wilt slagen. “Nu de media een weekje stil is, zie je dat het bezoek weer een klein beetje aantrekt”, zegt een verkoper die anoniem wilt blijven. “Vaste klanten komen nog wel, maar verder blijven veel mensen weg. Aan de mensen die wel komen verkoop ik in plaats van Koreaanse vis bijna twee keer zoveel geïmporteerde vis”, vult een andere verkoper aan.

Of er nou wel of geen serieus risico is op radioactieve vis; sommige visliefhebbers durven het risico op een besmetting wel aan. “Ik ben de 85 gepasseerd”, lacht de man van een ouder stel dat gewoon voor de Koreaanse makreel gaat. “Voor mij maakt het niet meer uit.”