Nachtmerries uit Zuid-Korea

(dit artikel werd op zaterdag 31 augustus gepubliceerd in Trouw)

Martelingen in strafkampen, publieke executies, verhongering, geen vrijheid van meningsuiting. Dat de situatie in Noord-Korea huiveringwekkend is, wisten we al dankzij talloze boeken en rapporten van diverse organisaties. Maar het is nu voor het eerst dat de Verenigde Naties al deze mensenrechtenschendingen verifieert en verzamelt voor een officieel rapport.

“Ik werd in dat kamp gemarteld op manieren die uw inbeeldingsvermogen te boven gaan”, vertelt een anonieme vluchteling aan de VN commissie onder leiding van voormalig Australisch rechter Michael Kirby. Vijf dagen aan een stuk hoort hij en zijn twee collega’s van negen tot zes de horrorverhalen aan van gevluchte Noord-Koreanen van divers pluimage. Opgejaagde Christenen, mediawerkers die een minuscule maar fatale fout begingen, gediscrimineerde gehandicapten of simpelweg mensen die uit pure honger hun land zijn ontvlucht. Ieder verhaal tijdens de publieke hoorzittingen in een collegezaal van de Yonsei universiteit in Seoul is intens.

In maart besliste de mensenrechtenraad van de VN dat er een onderzoekscommissie moest worden ingesteld. De verhalen van de getuigen zijn dan al wel lang en breed uitgemeten in de media en boeken, Kirby onderstreept dat het belangrijk is dat een onafhankelijke groep de zaak onderzoekt volgens juridische richtlijnen. “Wij overstijgen de politieke situatie op het Koreaanse schiereiland, onze missie gaat niet uit van een land, maar is namens de mensheid over de hele wereld.” Bestaande rapporten hebben volgens Kirby nooit geleid tot actie. “In Zuid-Korea ligt het gevoelig om met dit probleem om te gaan. Noord-Korea heeft beschikking tot nucleaire wapens, dus is het begrijpelijk dat ze voorzichtig zijn geweest in hun stellingname en het ondernemen van actie.” Het plan voor de invoering van een wet voor mensenrechten in Noord-Korea is een heet hangijzer in de Zuid-Koreaanse politiek. De conservatieven pleiten er al jarenlang voor, maar nog steeds houdt de linkse oppositie de invoering tegen wegens angst dat het de relatie met Noord-Korea verder verstoord. Zo zou de wet conservatieve groepen die agressief tegen Noord-Korea protesteren steunen met subsidies en meer protestvrijheden.

Met het VN-rapport, dat in maart 2014 af moet zijn, is er voldoende fundament voor de VN-lidstaten actie te ondernemen, stelt Kirby. “Ik ben hoopvol dat het rapport – waarin we dan secuur te werk zijn gegaan en eerlijke kansen voor alle partijen hebben geboden – overtuigend zal zijn voor de wereld om actie te ondernemen. Het is niet aan mij te beslissen welke actie dat moet zijn, bovendien zitten we aan het begin van het onderzoek. We zijn nog ver weg van een eindconclusie.” Bij de oprichting van de commissie reageerde Noord-Korea boos. Het zou een politieke truc zijn, met de bedoeling de internationale gemeenschap op te warmen voor actie tegen hun natie. De commissie hoopt inderdaad op een verandering van de situatie door actie van de VN. Kirby: “De VN is niet tandeloos. Binnen het handvest zijn er middelen tot actie beschikbaar.”

Volgens Korea-onderzoeker aan de Nationale Universiteit van Australië Leonid Petrov moeten we dan zeker niet aan militaire actie denken, maar aan een diplomatieke deal. “In de jaren zeventig kreeg de Sovjet Unie aangeboden allerlei sancties op te heffen in ruil voor het garanderen van bepaalde mensenrechten. Omdat de economie leed onder de extreme isolatie accepteerden ze dat. Hetzelfde is nu denkbaar met Noord-Korea.” Volgens Petrov sterkt het rapport het onderhandelingsmateriaal en kan een win-win situatie opleveren. “Noord-Korea kan in ruil voor het stopzetten van wapenprogramma’s en verbeteren van mensenrechten broodnodige diplomatieke erkenning, voedselhulp en veiligheidsgaranties krijgen.” Voor het verbeteren van de mensenrechten kijkt Petrov naar het Sovjet-scenario. “In de Sovjet unie lieten ze tegenstanders van het regime toen het land uit gaan in plaats van ze langer in gulags vast te houden. Een moeilijke, maar eerste stap voor Noord-Korea zou zijn iedereen die geen voorstander is van het regime te laten gaan.” Een ander scenario is dat Noord-Korea de deur volledig dichthoudt en de onderhandelingen niet in gaat. “Dat kan. De kans is fifty-fifty. Maar als de prijs voor de deal goed is, zou dit wel eens goed uit kunnen pakken.”