Noord-Koreaanse vrouwen rijker dan mannen

(dit artikel werd op donderdag 4 juli gepubliceerd via De Persdienst) 

Vrouwen in Noord-Korea zijn steeds vaker de kostwinner van het gezin. Dat blijkt uit onderzoek van onafhankelijke mensenrechtenorganisatie Citizen’s Alliance for North Korean Human Rights. De verdere opmars van de zwarte markten in het land zorgen voor de groei van de positie van de vrouw in het verarmde land.

Ironisch is dat juist de traditioneel patriarchale rolverdeling de omslag in de rolverdeling in het gezin veroorzaakt. Het strikte regime houdt altijd nog vast aan zijn communistische staatsmodel, ondanks dat de verzorgingsstaat in de jaren negentig na hongercrises is ingestort. De mannen ‘werken’ altijd nog verplicht in de staatsbedrijven die echter wegens gebrek aan grondstoffen stilstaan. De staat kan wegens gebrek aan middelen de werknemers amper loon of voedselrantsoenen uitbetalen, de mannen zijn daardoor aangewezen op hun illegaal handelende vrouwen. Omdat zij de zorg dragen voor het huishouden, is de markt traditioneel exclusief gebied voor de vrouwen. Op de florerende markten handelen ze er in thuis gemaakte en gekweekte waren en uit China gesmokkelde goederen. Bezoekers aan het Noord-Koreaanse platteland deden eerder al verslag van slecht onderhouden akkers, maar rijkelijk bloeiende privé groentetuinen.

Voor het onderzoek werden zestig vrouwen geïnterviewd die in de afgelopen twee jaar van Noord- naar Zuid-Korea zijn gevlucht. Zij bevestigen de gevolgen van de emancipatie zoals de toename van scheidingen: veel vrouwen hebben nu de middelen om met hun kinderen te vertrekken bij hun man die vaak agressief reageren op de mondige vrouwen. Heropvoedingskampen tellen daardoor tevens steeds meer mannen; voorheen werden de kampen nog gedomineerd door vrouwen. Behalve een groeiende spaarpot wordt de smokkel van Zuid-Koreaanse televisieseries op dvd genoemd bij de inspiratie het heft in eigen hand te nemen. De televisieseries laten vaak zelfstandige, heetgebakerde vrouwen zien die zelfs een klap in het gezicht van hun vriend of man niet schuwen.

Het kapitalistische effect in het corrupte land zorgt er ook voor dat vrouwen mondjesmaat opklimmen naar de middenklasse en soms zelfs toegang krijgen tot de partij. Voorheen maakte het kastensysteem het onmogelijk om voor de lagere klasse die elite binnen te stappen. Vrouwen die goed gehandeld hebben, hebben een sterkere positie om ambtenaren om te kopen en kunnen zo de klim maken. De van hun loon beroofde ambtenaren zijn afhankelijk van de steekpenningen en treden daarom zelden op tegen de illegale handel. Deze buiten spel gezette mannen proberen verder mee te profiteren door belastingen op de markt op te voeren, steekpenningen af te dwingen of de huishoudens simpelweg te beroven van hun waren. Dit wordt regelmatig gedaan met het excuus dat de middelen nodig zijn voor het leger – de staat kent immers de wet dat het leger boven alles staat. Gevreesd wordt dat berovingen en geweld tegen de handelende vrouwen verder toe zal nemen.

De dupe zijn ook de allerarmsten die geweerd worden van de handelspraktijken. Omdat zorg en onderwijs niet langer gratis zijn, kunnen alleen kapitaalkrachtigen gebruik van maken van de schaarse voorzieningen. Zieken en armen hebben geen enkel vangnet, worden volgens het oude klassensysteem gediscrimineerd en zijn vaker slachtoffer van gedwongen prostitutie, mensenhandel en dreigementen.

Aanvankelijk werd het onderzoek gedaan naar aanleiding van de invoering van een nieuwe wet in 2010 dat de rechten van vrouwen en kinderen beschermt. Bijna niemand van de ondervraagden wist van de wet en er is geen staatsorgaan die de wet uitvoert, die bovendien abstract is omschreven. Vermoedelijk is de wet onder druk van de VN ingevoerd, maar dient net als vele andere wetten als symboolpolitiek – zo kent Noord-Korea een constitutionele vrijheid van religie, maar is vooral het Christendom in de praktijk ten strengste verboden. Nadat al bleek dat geld de Noord-Koreaanse wet domineert, observeren de onderzoekers dat de uitdijende handel nu ook de traditionele klassen en geslachtsrollen te lijf te gaat.