Aldus een anonieme bron

“Zei een beambte.” “Zei een anonieme bron.” Maar al te vaak wordt er via Zuid-Korea op basis van dergelijke ongedefinieerde bronnen nieuws over Noord-Korea de wereld in gestuurd. In Zuid-Korea willen veel ambtenaren niet met naam in de krant, bang dat hun positie in gevaar komt. Als het om aartsvijand Noord-Korea gaat komen daar nog eens extra risico’s bij. Omdat de nieuwsfeiten uit het geïsoleerde land meestal erg moeilijk te checken zijn, komt er vaak genoeg twijfelachtig nieuws naar buiten. Een regeringspartijlid die iets negatiefs zegt over de noorderbuur, wordt door het journaille net zo makkelijk opgeschreven zodat de algemene stemming ten opzichte van Noord-Korea via de media flink beïnvloed wordt met dergelijke vage bronnen. Deze week zat de wereldpers er finaal naast toen Zuid-Koreaanse berichten werden overgekomen over een bezoek aan China door zoon Kim Jong-un. Het bleek vader Kim Jong-il zelf te zijn.

Politiek gezien is het verschil tussen Jong-un of Jong-il niet heel groot, maar het geeft wel een typische demonstratie van hoe de berichtgeving in Zuid-Korea er aan toe gaat. Het wie, wat, waar, wanneer hoe en waarom wordt nogal eens onvolledig beantwoord waardoor we het moeten doen met slechts een anonieme bron. Als die iets sensationeels zeggen is dat het publiceren waard, net als de herhaaldelijke persconferenties door politici worden uitspraken van hooggeplaatsten over het algemeen braaf gecoverd door de Zuid-Koreaanse journalisten. Een persconferentie door een ministerie betekent standaard dat wat daar gezegd wordt, ook de volgende dag in de krant staat. Niemand die er aan denkt dergelijke persmomenten eens over te slaan. In het nog zeer hiërarchische Zuid-Korea keer je een hoge ambtenaar niet eigenwijs de rug toe, zat zou heel onkoreaans zijn. Zodoende konden we vooral na de incidenten met de Cheonan en Yeonpyeong dagelijks hetzelfde lezen. De regering wilde het volk overtuigen van zijn standpunten en kreeg dat aardig voor elkaar. Een kijkje in de archieven van ’s lands grootste persbureau Yonhap leert dat iedere keer dat president Lee Myung Bak of zijn ministers excuses eisten van Noord-Korea voor zijn ‘daden’, dat iedere keer werd genoteerd, en dat waren nogal wat keren. Netjes geciteerd, dat wel, maar zonder tegengas.

Het is één van de tactieken waarmee de regering de media beïnvloed. Om ruim baan voor de lezingen van de regering te garanderen hebben machtige lobbyisten de afgelopen jaren aan de regeringspartij gelieerde omroepvoorzitters en andere mediabazen geïnstalleerd. Een Berlusconi-achtige constructie, met als verschil dat de media op papier onafhankelijk blijven. Niets meer dan ouderwetse, zeer hiërarchische achterdeurtjespolitiek waarin kritische geluiden tegen de regering niet erg welkom zijn. Het zorgde ervoor dat Zuid-Korea op de wereldindex voor de persvrijheid de categorie vrije pers dit jaar inruilde voor gedeeltelijk vrije pers. Grootste aandrijver daarvan was het gezonken korvet Cheonan, dat een eveneens een mooi inkijkje gaf in de Zuid-Koreaanse gang van zaken. Toen de regering besloot dat een Noord-Koreaanse torpedo het schip tot zinken werd gebracht, werd met bijzonder vage bronnen de wereld overtuigd van het Zuid-Koreaanse standpunt. Sommige, verstandige, media zetten erbij dat het een stellingname van Zuid-Korea is, anderen schrijven het nog steeds gewoon als feit op dat Noord-Korea de dader is.

Het zijn dan ook de westerse media die bij groots nieuws in de suggestie trappen die de Zuid-Koreaanse staat en pers iedere keer wekt en dus de journalistieke regels negerende meegaan in de stemmingsmakerij van Zuid-Korea. Je kunt Yonhap niet betichten dat ze vaag doen over hun vaagheid. Er stond ook deze week duidelijk bij dat het om ‘een bron’ in ‘een Chinese grensstad’ ging die hen het grote nieuws bracht, dan zou je moeten weten dergelijk nieuws voorzichtig te presenteren. Gerommel in de Noord-Koreaanse arbeiderspartij? Hongersnood? Executies? Opwarming voor de machtswisseling? Ongetwijfeld spelen deze zaken in Noord-Korea, maar zijn geslotenheid geeft het Zuiden ruim baan voor zijn eigen intepretaties op allerlei gebeurtenissen in Noord-Korea. Zuid-Korea is ook dat land dat regelmatig in de pers komt door zakenlui of politici die elkaar een loef af proberen te steken door de ander met valse informatie erin te luizen. En het land dat in de rest van Azië bekend staat om zijn drama- en soapseries. List, bedrog, drama, ruzie, liefde, vetes en misleiding; Koreanen – uit Noord en Zuid – zijn er sterren in. Maar dat heb je niet van mij.